Imago lacus

The picture above was taken by a dear friend, the American poet Debra Kang Dean (please do not use it without permission). I met Debra three years before, when I went to Walden to work with his late husband Brad, a great Thoreau scholar. Once we spent hours tracking this quotation: "Some men go fishing all their lives without ever realizing it's not fish they are after." We concluded that Thoreau never wrote it, but si non è vero...

Tuesday, May 31, 2011

Aurkezpen baten lehen notak


Euskaltegian nintzela, irakasle batek esan zigun euskaldunok konplexu asko genituela. “Eta euskaldunberriak are gehiago”, pentsatu nuen nire golkorako. Izan ere, euskara ikasteko eta erabiltzeko genituen oztopo asko psikologikoak ziren: konfiantza falta, motibazio nahasia, hanka sartzeko beldurra, etab.

Beraz, lasaitu ederra eman zidan Angelek, Argia aldizkariko bere zutabe batean euskaldunberrien estatutu politiko berria aldarrikatu zuenean. Estatutu horren arabera, “bi ergatibo orduko huts egiteko eskubidea eta ama hizkuntzako iruditeria gurekin ekartzeko eskumena” aitortuko zitzaizkigun, baita “hitz eginez baino idatziz trebeagoa izateagatik diskriminatua ez izatekoa” ere. (2007-3-18a)

Eskubide horiekin indarberriturik, ekin nion euskaraz idazteari liburutxo hau. Oztopo horien eta ergelkeria honen kontra aritu naiz: ama hizkuntza euskara ez dugunok euskarazko poesia idatzi ezin dugula dioena, alegia.

Horregatik uste dut liburu honek, balio literarioa baino haratago, baduela zerbait interesgarria, euskara ikasten ari garenontzat adore edo inspirazio emateko baliagarria izan litekeelakoan. Nik ez dut euskara menperatzen (noizbait EGA eskuratu nuen arren) baina halere gozatu egiten dut hizkuntzaz, nire burua adierazi, eta parte hartzen dut euskal hizkuntza-komunitatean atsegin handiz.

Txikiak badira ere, hauek dira ene gailurrak: “Satorraren mendiak”, lehenengo atalaren izenburua, hain zuzen ere. Non ikusten den beti posiblea dela idazle zein hiritar eleaniztunak izatea, “harritxoak ahoan” sentitzen ditugun arren.

Aukera hori, gaitasun hori, gazi-gozoa da, “zirimiria eta sargoria” ditu barnean, gure eguraldiak bezalaxe. Hitzaurrean Angel Errok alderatzen du euskal literatura “lur gaitz eta haitzez josia” den batekin, baina hori ez dator bat nire bizipenarekin. Alboan utzita Jon Juaristi eta bere “ingrato eusquera”, nire ibilbidea eta eskarmentua guztiz kontrakoa da: euskarak eta euskal literaturak gauza onak eta ederrak baino ez dizkidate eman. Batez ere, hizkuntza plazera delako niretzat, eta plazer hura, ez betebeharra, izan da euskara ikastera eraman nauena, eta tradizio bateri nire burua txertatzera.

Poeta orok tradizioarekiko elkarrizketan dihardugu. Esplizituki jokatu dut liburu honetan, eta beste poeta askorekiko zorra kitatu. Billy Collins, Angel Erro, Fernando Pessoa, Bernardo Atxaga, Anna Akhmatova, edo Joseba Sarrionandia, gure jainko literario nagusia (edonon baitago, inork ikusten ez badu ere).

Nik ere konplitu dut Sarriren aipu bat liburuaren atarian jartzeko ohiturarekin, orrialdekide ezohikoarekin adiskidetu dudan arren: Miguel d’Ors poeta katoliko-espainiarra, hain zuzen ere. Baina Sarriren presentzia nabarmena da batez ere azken atalean, “Euskal poetak euskaltegira” deritzona.

Zalantzarik gabe, kartzelak leku handia du euskal literaturan, Sarrionandiatik oraingo Zu zara orain txoriaraino. Euskaltegiak, ordea, oso txikia. Hainbeste euskaldunberri munduan izanda, harrigarria egiten zait euskaltegiaren inguruan hain gutxi literatura ikustea. Bai, badauzkagu Oskorriren “euskaldun berri baten balada” eta Isabelek “kutxitako” bidea, baina gai edo genero horiei nahi nien egin beste ekarpen bat, ezkerreko eskuz idatzitako poema hauekin.

Ezkerreko eskuz eta esker onez. Eskerrik asko guztioi.

Wednesday, May 25, 2011

Euskal letren lore ta esnegainarekin


Ekainaren 5an (igandea),  Larrabetzun (Bizkaia), LITERATURIA jardunaldien barnean, Esku ezkerraz aurkeztuko dugu. Honela:

13:00etan: “Esku ezkerraz” liburuaren aurkezpena, Larrabetzuko plazan. Parte hartuko dute: Ibai Iztueta (Utriusque Vasconiae argitaletxearen izenean), Pernan Goñi (marrazkien egilea), Antonio Casado da Rocha (idazlea).

20:00tan: Poesia errezitaldiak Hori Bai gaztetxean. Parte hartuko dute: Miren Agur Meabe, Jon Benito, Paddy Rekalde, Josetxo Azkona, Asier Serrano, Antonio Casado da Rocha.

Tuesday, May 24, 2011

Un paisaje de Igor Estankona-ren poema bat

Un día lluvioso del pasado invierno nos regalaron un CD con poemas que se titula Atera dena, "lo que ha salido". Como todo, se nos perdió, aún no sé si en casa o en el coche, donde lo escuché un par de veces. En cuanto lo perdí, comencé a recordar un poema que se abría conduciendo por una carretera "fría como una serpiente" (y seguro que tan ondulada) a las cinco de la madrugada. Me obsesionaba su capacidad de transmitir un movimiento que involucra a todos los sentidos y no he parado hasta encontrarlo, por fin, en la biblioteca municipal.


PAISAJEA


Suge bat bezain hotz, errepidea
suge bat bezain hotz dago
goizaldeko bostetan
gauaren amaierarantz gidatzen duzu
giza arraza lo dago
eta zure autoaren motorrak
orri hilak erorarazten ditu
haritzetatik.
Heriotza salbak, beleek
heriotza salbak jaurtitzen dizkizute
gidatu, gida ezazu adi,
haizea txistuka ari da
kapotaren gainetik.
Orain dela minutu bat bost gradu zeuden
orain markatzen ditu bi,
izotzezko tunelean zehar
ezin atseden hartu.
Zaude itzarrik
ez kendu begirik
asfaltoaren ibilbide distiratsutik,
senti ezazu zelan pozoitzen zaizun arima
distantziaren likido urdinarekin.
Denbora arraroetara bueltatu zara
herriko zaharrak jaio baino
urte batzuk geroago,
baina herria sano atzean dago jadanik
orain gasolioaren eta olioaren
eterrean gidatzen zoaz,
aurpegiak ageri dira itsasoan,
baina ez zaude itsasoan jadanik
orain gasolioaren eta olioaren
eterrean igeri zoaz,
azken bururaino.
Goizaren zarata da
airearen himena apurtzen duenean,
zure autoaren motorra da
soinu-langa apurtzen duenean,
ez da goizaldea ez da gaua
ez da ez bata ez bestea
bidaiaren momentu jakin bat da
non zu izateari uzten diozun betiko.

Igor Estankona
iratzeen esporak (Susa, 2009)

Sunday, May 22, 2011

Eli Tolaretxipi-ren poema bat

Zaila da beti poesia itzultzea, baina zailtasuna poemaren araberakoa ohi da. Badaude poema batzuk itzuliezinak iruditzen zaizkidanak, tradizioari edo hizkuntzari oso lotuak direlarik. Badaude ere libreagoak diren poemak, bidaiazaleak, mintzairaz mintzaira erraz eta aise higitzen direnak. Uste dut Tolaretxipirenak azken multzo horretakoak direla. Izan ere, poeta donostiar honen zenbait poema frantsesez, italieraz eta ingelesez irakur daitezke. Edozein hizkuntzan direla ere, zehatzak, zorrotzak, behatzaileak izaten dira. Soilak, baina sensazio ugaridunak. Uneari eta bizipenari lotuak.

Hona hemen bat, atzo entzundakoa:

ESPEKULATZEA

Itsasoak muskuluak bihurritzen ditu.
Yodo usaina; eta mandarinarena.
Zaldiz noa, hegan.
Oinez ez, jada.
Esku batek lepotik heldu dit,
iletik
paseorantz narama berriz.
Bi neska, oso abrogatuta,
aleak jaten, eta tea serbitzen
zilar koloreko termotik.
Harrizko mahai gainean
txokolate puskek euliak dirudite
elkar jaten.
Zeruan,
hortzak sakabanatuta eta bustita
beste hemisferio bateko konstelazioak.
Etxeko irratian
Waltonen biola mozkorra
inpertinente, gero makal
azkenean,
triste.
Hotzaren irritazioa
ordenaren imitazioa, eta soiltasunarena.


Eli Tolaretxipi
El Especulador (Trea, 2010)

La cinta transportadora del río

Urumea, el río que nos lleva y nos trae otra edición del Literaktum.
Como en años anteriores, este festival de lenguas y letras incluye una tarde de música y poesía al borde del río, en uno de los lugares más pintorescos de la ciudad.
En la foto se ve a Eli Tolaretxipi leyendo de su libro El Especulador (Trea, 2010), con Luisa Etxenike en primera fila:

El mar retuerce los músculos.
Huele a yodo y a mandarinas. [...]
Dos muchachas muy abrigadas
comen gajos y se sirven té
de un termo plateado.
Sobre la mesa de piedra
pedazos de chocolate como moscas
que se comen entre sí. [...]

El pianista que iba a tocar en el descanso desapareció en la espesura. Los pájaros ocuparon su puesto. Joaquín Marta Sosa habló de cómo los jesuitas ganaban los partidos de fútbol en Venezuela. Abbas Khider recitó poemas en árabe, que luego Ana Blázquez tradujo del alemán. La gente charlaba sobre revoluciones varias. Las neveras se abrían. La niña de la foto recogió fresas silvestres. Un año más, el tiempo se portó y la Real sigue en primera. ¿Se puede pedir más?

Saturday, May 14, 2011

Esku ezkerraz



Ba omen da munduan horren izeneko liburu berri bat, Pernan Goñiren irudi batez eta Angel Erroren hitzaurre batez hornitua, Utriusque Vasconiae argitaletxeak egindakoa. Atsegin bizia eman dit Angelek egin duen hasierako aipuak:

El arte es breve
(con diecisiete sílabas
se salva el mundo)

y la vida es muy larga
hasta que va y se acaba.

(Nire Filósofos y películas liburutxoaren 76. orrialdean dagoen pasarte horrek erreferentzia egiten dio Borgesen ipuin bati, blog honetan dagoena.)

Artea motza
(hamazazpiko batez
mundua salbu)

ta bizitza luzea
(amaitu ez deino, noski).

Friday, May 6, 2011

Clasificación de las artes según sus distintos grados de dificultad

  1. Amor
  2. Música
  3. Poesía lírica
  4. Dramaturgia
  5. Fuegos artificiales
  6. Filosofía
  7. Patinaje acuático
  8. La novela
  9. Pintura en cristal
  10. Tenis
  11. Acuarela
  12. Pintura al óleo
  13. Retórica
  14. El arte culinario
  15. Arquitectura
  16. Squash
  17. Levantamiento de pesos
  18. La política
  19. Trapecio alto
  20. Paracaidismo
  21. Alpinismo
  22. Escultura
  23. Ciclismo artístico
  24. Prestidigitación
  25. El arte del aforismo
  26. Construcción de fuentes
  27. Esgrima
  28. Artillería
Hay una que no acabo de clasificar: el arte de soportar los dolores. Esto se debe a que hasta ahora nadie ha conseguido transformarlo en arte. Tenemos aquí, por consiguiente, el caso único de una forma de arte cuyo nivel de dificultad es tan alto que no existe nadie capaz de practicarlo.

Lars Gustafsson
Muerte de un apicultor (Nórdica, 2006)

Wednesday, May 4, 2011

Un haiku de Buson-en haiku bat

Cada mañana
¿dónde va pensativa
la primavera?


Goiz orotan
nora doa pentsakor
udaberria?


Yosa Buson

Tuesday, May 3, 2011

Los peligros de la poesia-rekiko arriskuak

Oporretan filma klasikoak ikusi ohi ditugu. Garai modernoak izan da azkena, eta  honako hau gogorazi dit:

"If I don't take the risk, I'll wind up with a bloodless poem. I have to be out there on the edge," says Ted Kooser in his book about the poetry toolkit. He likens the process to the movie Modern Times, where Charlie Chaplin roller skates blindfolded on a department store balcony to impress a woman. "You have to run the risk of falling down into ladies ready to wear."

O sea, el poeta como ese patinador que, con los ojos vendados, y a riesgo de caerse sobre los trapos finos, consigue mantenerse en pie justo al borde del sentimentalismo, el prosaismo y otros riesgos del oficio.

Monday, May 2, 2011

Un (par de) haiku (pare) bat


En las horas vivas de las vacaciones me he reencontrado con una colección de haiku escritos a cuatro manos y dos lenguas por Ana Mujija y Kepa Lucas:

Cojo un libro,
otros dos se reencuentran
en el estante.

Liburua hartu
eta beste bi elkartu
apal berean.

No falta la referencia al paso de las estaciones, ni tampoco los viajes y ese juego entre lo micro y lo macro tan típico del género:

Menudo viaje
del cosmos a la boca :
sopa de estrellas.

Bidai txikia,
zerutik ahoraino
zopako izarrak.

Y de postre este tan autorreferencial:

Haiku enfadado,
se viste un aforismo
con su camisa.

Haiku haserrea,
aforismoak jarri
haren kamisa.

Ana Mujija & Kepa Lucas
Aho txiki batez / Mínimo consenso (Artisau-edizioa, 2008)